Εισήγηση του Α.Λοβέρδου στην Επιτροπή για την αναθεώρηση του Συντάγματος #Αρθρο16

Εισήγηση του Α.Λοβέρδου στην Επιτροπή για την αναθεώρηση του Συντάγματος #Αρθρο16

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Ι.ΠΕΡΙ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ

Έως τώρα προσπάθησα να υποστηρίξω την άποψη πως σημασία δεν έχει τι λες περί δικαιωμάτων αλλά τι ως εξουσία πράττεις γι αυτά.

Και πώς φέρεσαι όταν διοικείς. Και αποδοκίμασα τα λόγια του κ.Δρίτσα, στα περί κατασκευασμένης Πλειοψηφίας του ΣτΕ στην περίπτωση της απόφασης 660/2018 για την διδασκαλία θρησκευτικών.

Όμως ο Πρόεδρος του δικαστηρίου αυτού, με γνωστές απόψεις για την επικρατούσα θρησκεία ήταν δική σας επιλογή.

Είναι απαράδεκτες αυτές οι τοποθετήσεις.

 

  1. II. Άρθρο 16 Σ.

16§2, του οποίου δεν προτείνετε την αναθεώρηση είναι όπως ήδη είπαμε απολύτως κομβικό και το μόνο ίσως έντονο θέμα που αφορά τις σχέσεις Κράτους-Εκκλησίας και απαιτεί παρέμβαση.

16§5 Μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια

De lege ferenda

Ανοικτή συζήτηση, εδώ θα επικεντρωθούμε

Το Άρθρο 16§5  συνδέεται με το πολύ κομβικό ζήτημα της ανώτατης εκπαίδευσης.

Όλοι έχουμε επίγνωση ότι η ανώτατη εκπαίδευση αποτελεί την κορυφή της εκπαιδευτικής πυραμίδας, ιδιαιτέρως μάλιστα στην σημερινή εποχή των όχι απλώς ραγδαίων, αλλά καταιγιστικών επιστημονικών και τεχνολογικών εξελίξεων.

Υπό αυτές τις δεδομένες συνθήκες είναι πλέον σαφές, ότι το πρώτο εδάφιο της §5 του άρθρου 16 είναι ασφυκτικά περιοριστικό και αποκλείει μια ευρεία κατηγορία εκπαιδευτικών φορέων και δραστηριοτήτων από τον χώρο της ανώτατης εκπαίδευσης.

Αναφέρει η συγκεκριμένη συνταγματική διάταξη πως

η ανώτατη εκπαίδευση παρέχεται αποκλειστικά από ιδρύματα που αποτελούν νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου με πλήρη αυτοδιοίκηση,

 

Σε ό,τι μας αφορά πιστεύουμε ότι επήλθε το πλήρωμα του χρόνου και ότι πρέπει να συντελεστούν τομές στη δομή, την οργάνωση και τη λειτουργία των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων.

 

Και το ζήτημα αυτό, επιτρέψτε μου να πω ότι, δεν είναι απλώς ζήτημα οργανωτικό και λειτουργικό.

 

Είναι ζήτημα με έντονο οικονομικό και πολιτικό περιεχόμενο.

Γιατί αυτό, όπως και κάποια άλλα ζητήματα εδώ που έχουμε φτάσει, αποτελεί ένα είδος λυδίας λίθου για να αποσαφηνιστεί ποιοι είναι πραγματικά προοδευτικοί σε αυτή την χώρα.

Ποιοι πιστεύουν στον εκσυγχρονισμό και την πρόοδο.

Ποιοι ενθαρρύνουν και στηρίζουν την ελευθερία της πρόσκτησης της γνώσης και ποιοι είναι προσκολλημένοι σε παρωχημένα ιδεολογικά απολιθώματα.

 

Πάμε τώρα να δούμε το διεθνές status της ανώτατης ακαδημαϊκής εκπαίδευσης και τις κρατούσες συνθήκες που καθιστούν επιβεβλημένες, επιτακτικές και αναγκαίες αυτές τις τομές.

 

Και για να αντιληφθούμε πλήρως αυτές τις συνθήκες πρέπει πρώτα να επισημάνουμε κάποιες σαφείς πλην πολλές φορές άγνωστες στον ευρύτερο διάλογο διακρίσεις.

 

Γιατί αυτών των διακρίσεων γίνεται σκόπιμη παράβλεψη,

αλλά και συσκότιση,

στο πλαίσιο μιας συγκεκριμένης πολιτικής προπαγάνδας.

 

Η πρώτη διάκριση των πανεπιστημίων γίνεται, με βάση τον φορέα τους

σε κρατικά, τα οποία ανήκουν στο δημόσιο,

και μη-κρατικά, που ανήκουν σε άλλους φορείς όπως π.χ. εκκλησία, ιδρύματα, κληροδοτήματα ή ιδιώτες.

 

Δεύτερη διάκριση

 

Με βάση τη διεθνή πρακτική όλα τα παραπάνω είδη πανεπιστημίων μπορεί να έχουν ή να μην έχουν δίδακτρα για τους φοιτητές τους. Δίδακτρα στα κρατικά πανεπιστήμια υπάρχουν στις περισσότερες χώρες και στην συντριπτική πλειοψηφία των κρατικών πανεπιστημίων. Άρα η ύπαρξη ή μη διδάκτρων δεν καθορίζει το αν το πανεπιστήμιο είναι δημόσιο ή όχι.

 

Και να δούμε την τρίτη και πιο σημαντική διάκριση που ξεχωρίζει τα πανεπιστήμια σε Κερδοσκοπικά ή Μη-Κερδοσκοπικά.

 

Αυτή είναι και η ειδοποιός διαφορά τουλάχιστον για μένα για την ποιότητα και την επιτυχία ενός πανεπιστημίου. Τι κάνουν δηλαδή τα μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια; Διαθέτουν όλα τα έσοδά τους στο ίδιο το πανεπιστήμιο.

Και έτσι γίνονται συνεχώς καλύτερα.

 

Άρα λοιπόν η απλοϊκή άποψη ότι τα πανεπιστήμια ή είναι δημόσια και δωρεάν ή είναι μη κρατικά και με δίδακτρα δεν υπάρχει πουθενά στον κόσμο.

 

Άλλα και πιο σύνθετα όπως είδαμε είναι τα κριτήρια.

 

Θα αναφέρω εδώ ένα παράδειγμα για να κατανοήσουμε όλοι εύκολα το άτοπο του διαχωρισμού που εσφαλμένα κάνουν ορισμένοι στην Ελλάδα.

 

Ερώτηση: Μπορεί να είναι ένα πανεπιστήμιο κρατικό και να έχει δίδακτρα;

Απάντηση: Μπορεί.

Πώς;

π.χ. Τα δίδακτρα να προβλέπονται για τους φοιτητές που έρχονται από άλλες χώρες.

 

Το δικό μου παράδειγμα που ακύρωσε ο ΣΥΡΙΖΑ.  Είχα προβλέψει νομοθετικά το επιτρεπτόν ίδρυσης προπτυχιακών τμημάτων, που απευθύνονταν σε αλλοδαπούς εκτός της Ε.Ε. φοιτητές, με δίδακτρα και με γλώσσα διδασκαλίας τα αγγλικά. Δεν υπήρχε κανένα συνολικό πρόβλημα επ΄αυτού.

 

Και αναρωτιέμαι νομίζω όχι αδίκως.

Ποιοι από μας έχουν πρόβλημα με αυτό;

Ποιοι δεν θέλουν εισαγόμενους φοιτητές στα πανεπιστήμιά μας;

Φοιτητές που θα αυξήσουν τα έσοδα των ιδρυμάτων.

Όσοι δεν το θέλουν, είναι η ώρα να μας το πουν.

 

Και να το πάμε και αντίστροφα;

 

Ποιοι δεν έχουν πρόβλημα με τους εξαγόμενους φοιτητές;

Ποιοι από μας δεν ενοχλούνται με τα παιδιά που εξαναγκάζονται σε μετανάστευση;

Γιατί πρέπει ένα ελληνόπουλο που απέτυχε στις πανελλαδικές εξετάσεις να μην έχει την δυνατότητα να σπουδάσει στην χώρα του και να μεταναστεύει υποχρεωτικά;

 

Θα περιοριστώ να επισημάνω ότι στην Κύπρο σήμερα λειτουργούν μετά τους νόμους 109(1) του 2005 έως 74(Ι) του 2011 τρία κρατικά πανεπιστήμια και πέντε μη κρατικά,

με αποτέλεσμα από το 2005 μέχρι σήμερα ο πληθυσμός των ξένων φοιτητών  και ο πληθυσμός των Κυπρίων φοιτητών της μεγαλονήσου να αυξάνεται

ενώ μοιραία και λογικά ο μόνος πληθυσμός που μειώνεται είναι εκείνος των Κυπρίων που σπουδάζει στο εξωτερικό. Κάτι βεβαίως που η Κύπρος επιδιώκει πολύ αφού δεν παύει να παραμένει ανάμεσα στις χώρες που ο αριθμός των φοιτητών της σε πανεπιστήμια του εξωτερικού είναι μεγάλος.

 

Και επίσης θα περιοριστώ να αναφέρω ενδεικτικά πέντε ξένα πανεπιστήμια που βρίσκονται σε πάρα πολύ υψηλές θέσεις κάθε λίστα αξιολόγησης παγκοσμίως.

 

Χάρβαρντ

Γέιλ

Οξφόρδη

Κέιμπριτζ

Μ.Ι.Τ.

 

Ασφαλώς θα μπορούσα να διαβάζω έναν ατελείωτο κατάλογο.

 

Και ασφαλώς θα ήταν προσβλητικό για την καθεμία και τον καθένα από εμάς σ΄αυτή εδώ την αίθουσα να εξηγήσω γιατί αυτά τα πανεπιστήμια θεωρούνται επιτυχημένα. Είμαι πεπεισμένος ότι κανείς δεν αμφισβητεί την αξία τους.

Είναι κρατικά αυτά τα πανεπιστήμια;

Όχι

Είναι κερδοσκοπικά αυτά τα πανεπιστήμια;

Όχι.

 

Είναι όλα μη κερδοσκοπικά, αλλά και μη κρατικά πανεπιστήμια

 

Κάποτε, και το συγκράτησα, ο Μπάρακ Ομπάμα μιλώντας για τη χώρα του είχε πει «ότι ένα από τα στοιχεία που κάνουν την Αμερική πραγματικά εξαιρετική, είναι το υψηλό σύστημα εκπαίδευσής της

 

( Our higher education system is one of the things that makes America exceptional. There’s no place else that has the assets we do when it comes to higher education. People from all over the world aspire to come here and study here. And that is a good thing.)

 

Κυρίες και κύριοι Συνάδελφοι,

Πόσοι από εμάς εδώ σήμερα μπορούμε να πούμε κάτι όχι ανάλογο αλλά έστω σχετικό για την χώρα μας;

 

Δεν είναι ούτε ο τόπος ούτε ο χρόνος κατάλληλος να αναφέρω παραδείγματα των δικών μας πανεπιστημιακών ιδρυμάτων.

Κι όμως θα μπορούσαμε και στα Δημόσια Πανεπιστήμια και στα μη κρατικά-μη κερδοσκοπικά αύριο διεθνείς εστίες στην Θεσσαλονίκη, στην Κρήτη, την Θράκη, την Ρόδο. Δεν επιτρέψατε κύριοι της σημερινής πλειοψηφίας να προχωρήσει αυτή η πρωτοβουλία.

 

Και είναι ίσως παγκόσμια και σίγουρα θλιβερή πρωτοτυπία αυτό που συμβαίνει το 2018 στην Ελλάδα.

Να υπάρχει το μονοπώλιο του κράτους στην ανώτατη εκπαίδευση που κοστίζει σε ανθρώπινο δυναμικό,

 

Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση της ΑΔΙΠ (Αρχή Διασφάλισης και Πιστοποίησης της ποιότητας στην ανώτατη εκπαίδευση),

Τα τελευταία χρόνια, η φυγή των Ελλήνων σε πανεπιστήμια του εξωτερικού εμφανίζει αύξουσα τάση.

Το 2011 αναχώρησαν για σπουδές σε ΑΕΙ του εξωτερικού 29.577 άτομα, αριθμός ο οποίος το 2017 ανήλθε σε 37.484 (αύξηση κατά 26,73%)

 

Που κοστίζει σε οικονομικούς πόρους,

 

Που αποκλείει κάθε είδους ανταγωνισμό για καλύτερη παροχή εκπαίδευσης.

 

Πραγματικά είναι μεγάλη ευκαιρία για μας σήμερα να πάρουμε αποφάσεις που συμβαδίζουν με την εποχή μας,

να διαβούμε ξεπερασμένους ιδεολογικούς ρουβίκωνες,

να κάνουμε ριζοσπαστικές τομές και να διαμορφώσουμε ένα πλαίσιο λειτουργίας της ανώτατης εκπαίδευσης που θα είναι συμβατό με τα καλώς εννοούμενα συμφέροντα και του ελληνικού λαού και της ελληνικής δημοκρατίας

 

Και πραγματικά το συγκεκριμένο ζήτημα είναι ένα από εκείνα όπου όσο και να προσπαθώ δεν μπορώ να αντιληφθώ την απελπισμένη εμμονή της κυβερνητικής πλειοψηφίας σε αντιπαραγωγικές, αντιλειτουργικές και ξεπερασμένες εκπαιδευτικές θέσεις.

 

Επειδή βεβαίως όμως αυτό που ενδιαφέρει τις επόμενες γενιές, γιατί γι΄αυτές νομοθετούμε, είναι το μέλλον τους,

Σας καλώ να χαράξουμε τους νέους, ανοικτούς και προοδευτικούς ορίζοντες για την ελληνική ανώτατη εκπαίδευση,

 

Να μιμηθούμε επιτυχημένα πρότυπα,

Και να πάψουμε «Σ’ αυτόν τον τόπο όλοι να είμαστε τόσο τραγικά αυτοδίδακτοι…» (Σεφέρης)

 

III. Άρθρο 17 Σ.

Για την εφαρμογή του άρθρου αυτού, με το οποίο προστατεύεται το ένα από τα δύο ιστορικά δικαιώματα που προκάλεσαν την γαλλική επανάσταση του 1789, την ιδιοκτησία (τα δύο ιστορικά δικαιώματα είναι της ελευθερίας και της ιδιοκτησίας), υπάρχει πλούσια νομολογία. Η Νέα Δημοκρατία προτείνει ωστόσο τη συμπλήρωση του άρθρου αυτού με τη μεταφορά σε συνταγματική διάταξη της σκέψης, πως οι διατάξεις περί αναγκαστικής απαλλοτρίωσης εφαρμόζονται και στις περιπτώσεις απαλλοτριώσεων που κηρύσσονται κατ’ εφαρμογήν πολεοδομικής, χωροταξικής ή αρχαιολογικής νομοθεσίας.

Η προσθήκη μιας τέτοιας ρύθμισης δεν είναι χρήσιμη ενόψει της νομολογίας που έχει προκύψει στις δεκαετίες εφαρμογής του άρθρου 17.

Ως γνωστόν η νομολογία αντιμετώπισε περιορισμούς που επιβλήθηκαν για εννέα λόγους:

Α. Για την προστασία του περιβάλλοντος

Β. Για αρχαιολογικούς σκοπούς

Γ. Για πολεοδομικούς/χωροταξικούς λόγους

Δ. Για την επιβολή όρων δόμησης

Ε. Για την προστασία δασών/δασικών εκτάσεων

ΣΤ. Για λόγους προστασίας της υγείας

Ζ. Για την εκτέλεση δημοσίων έργων

Η. Για τη διανομή ηλεκτρικής ενέργειας

Θ. Για τη ρυμοτόμηση ακινήτων

 

Επί αυτών η νομολογία του ΣτΕ είναι πάρα πολύ πλούσια. Από τις αποφάσεις που υπάρχουν επιλέγω να αναφέρω εδώ την 2418/1980 όπου το ανώτατο αυτό δικαστήριο αποφάνθηκε επί διαφοράς σχετικής με περιορισμούς για αρχαιολογικούς σκοπούς τα εξής:

Οι γενικοί νόμιμοι περιορισμοί δεν αντίκεινται στο άρθρο 17 του Συντάγματος, όταν δεν οδηγούν στην εξαφάνιση του δικαιώματος ιδιοκτησίας ή την αδρανοποίησή του. Εάν όμως ο περιορισμός της ιδιοκτησίας καταστήσει αδρανές το σχετικό δικαίωμα, τότε ο διοικούμενος μπορεί να ζητήσει να προβεί η Δικαιοσύνη σε αναγκαστική απαλλοτρίωση, ή να άρει τον περιορισμό, ή την αντικατάσταση της ιδιοκτησίας με άλλη.

Αναρωτιέμαι τι θα είχε να προσθέσει κανείς στο άρθρο 17, όταν μάλιστα η αναθεώρηση του 2001 το εξόπλισε με χρήσιμες, για την εφαρμογή, του ρυθμίσεις.

 

ΙV.Άρθρο 25, Άρθρο 21 Σ.

Η Νέα Δημοκρατία προτείνει να θεσπιστεί το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα ως μορφή προστασίας ενός αξιοπρεπούς επιπέδου διαβίωσης και αντιστοίχως ο ΣΥΡΙΖΑ προτείνει την επαναδιατύπωση του άρθρου 21, με τον ίδιο σκοπό, δίχως να αναφέρεται στην ειδική μορφή του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος.

Το Κίνημα Αλλαγής προτείνει στο άρθρο 25 την αναφορά στην ανάγκη εξασφάλισης ενός ελαχίστου επιπέδου αξιοπρεπούς διαβίωσης.

Εδώ ωστόσο πρέπει να προσθέσουμε την ακόλουθη σκέψη:

Όπως στην πράξη προκύπτει, οι προϋπολογισμοί της Ελλάδος αφιερώνουν ένα συγκριτικά με άλλες χώρες της Ε.Ε., μεγάλο μέρος των δημοσίων δαπανών για την υγεία, καθώς και για άλλους κρίσιμους τομείς για την ανθρώπων, όπως Παιδεία, συγκοινωνίες, κ.ο.κ. Και όμως, ανάλυση των δαπανών αυτών προέκυπτε και προκύπτει, πως ίσως ένα πολύ μεγάλο μέρος τους κατευθύνονται στη μισθοδοσία και τις λειτουργικές δαπάνες των φορέων δια των οποίων οργανώνεται η παροχή δημόσιας κοινωνικής προστασίας και μόνο το μέρος που καταλείπεται στους φορείς των σχετικών κοινωνικών δικαιωμάτων. Αποτέλεσματικότερη, λοιπόν, συνταγματική διάταξη θα ήταν εκείνη που θα προέβλεπε έναν συγκεκριμένο λόγο ανάμεσα στις δαπάνες των ανωτέρων μορφών, ούτως ώστε να μην παραβιάζονται τα κοινωνικά δικαιώματα, αλλά και ούτε να ανατρέπονται εκ των έσω οι κωνικές πολιτικές, εξαιτίας του κόστους διεκπεραίωσής τους.